Spis treści
- Kto musi wykonać badania wysokościowe?
- Od jakiej wysokości wymagane są badania do pracy na wysokości?
- Badania wysokościowe do 3 m i powyżej 3 m - co zmieniło się w 2020 roku?
- Jak wyglądają badania wysokościowe i na czym polegają?
- Jakie badania obejmuje zakres określony w przepisach?
- Skierowanie na badania wysokościowe - co powinien przygotować pracodawca?
- Gdzie wykonać badania wysokościowe w Legnicy?
- Co ile lat należy powtarzać badania wysokościowe?
- Najczęstsze pytania
Badania wysokościowe są wymagane od pracowników wykonujących pracę na wysokości i potwierdzają brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w takich warunkach. Obejmują ocenę m.in. równowagi, wzroku, słuchu i poziomu glukozy we krwi. Sprawdź, kto potrzebuje badań, jak przebiegają i dlaczego obowiązujące przepisy nie rozróżniają już badań do 3 m i powyżej 3 m.
Kto musi wykonać badania wysokościowe?
Badania do pracy na wysokości dotyczą pracowników, których obowiązki obejmują wykonywanie czynności na powierzchniach położonych co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi, z uwzględnieniem wyjątków określonych w przepisach BHP. Mogą to być m.in. pracownicy budowlani, monterzy konstrukcji, dekarze, instalatorzy czy osoby wykonujące prace konserwacyjne na podwyższeniu.
Zgodnie z art. 229 § 1 Kodeksu pracy wstępnym badaniom lekarskim podlegają osoby przyjmowane do pracy oraz określone grupy pracowników przenoszonych na inne stanowiska. Pracownicy podlegają również badaniom okresowym, a po niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającą dłużej niż 30 dni - badaniom kontrolnym (art. 229 § 2).
Praca na wysokości została zaliczona do prac szczególnie niebezpiecznych na podstawie § 80 ust. 1 i rozdziału 6 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. Ma to znaczenie również przy zmianie pracodawcy.
Art. 229 § 11 pkt 2 Kodeksu pracy dopuszcza w określonych warunkach odstąpienie od ponownych badań wstępnych przy zatrudnieniu u innego pracodawcy w ciągu 30 dni. Wyjątek ten nie dotyczy jednak osób przyjmowanych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych, w tym pracy na wysokości.
Odrębnie art. 229 § 11 pkt 1 zwalnia z badań wstępnych osobę przyjmowaną ponownie do pracy u tego samego pracodawcy w ciągu 30 dni, na to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach pracy. W tym punkcie przepis nie wyłącza prac szczególnie niebezpiecznych.
Więcej o poszczególnych rodzajach badań przeczytasz w artykule badania wstępne, okresowe i kontrolne.
Od jakiej wysokości wymagane są badania do pracy na wysokości?
Rozporządzenie o badaniach lekarskich pracowników nie definiuje pracy na wysokości, dlatego w praktyce stosuje się definicję z przepisów BHP. Zgodnie z § 105 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy praca na wysokości to praca wykonywana na powierzchni znajdującej się co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.
Oznacza to, że również czynności wykonywane na stosunkowo niewielkim podwyższeniu mogą zostać zakwalifikowane jako prace na wysokości. Nie trzeba pracować na dachu wysokiego budynku ani na rusztowaniu ustawionym kilka metrów nad ziemią.
Przepisy przewidują jednak wyjątki. Zgodnie z § 105 ust. 2 pracą na wysokości nie jest praca wykonywana na powierzchni, która:
- Jest osłonięta ze wszystkich stron pełnymi ścianami lub ścianami z oszklonymi oknami do wysokości co najmniej 1,5 m.
- Jest wyposażona w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.
Dlatego nie każda praca wykonywana powyżej 1 m automatycznie oznacza konieczność zakwalifikowania stanowiska jako pracy na wysokości.
W praktyce pytanie o badania wysokościowe powyżej 1 m należy rozpatrywać w odniesieniu do rzeczywistych warunków stanowiska. Istotna jest zarówno wysokość powierzchni, jak i sposób zabezpieczenia pracownika przed upadkiem.
Badania wysokościowe do 3 m i powyżej 3 m - co zmieniło się w 2020 roku?
W starszych materiałach można spotkać rozróżnienie na badania wysokościowe do 3 m oraz badania wysokościowe powyżej 3 m. Wynikało ono z wcześniejszego brzmienia przepisów dotyczących profilaktycznych badań lekarskich pracowników.
Od 16 grudnia 2020 r. przepisy dotyczące zakresu badań lekarskich nie przewidują już tego podziału.
Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 listopada 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 2131). Dawne dwie kategorie zastąpiono jedną pozycją „Praca na wysokości” w załączniku nr 1 do rozporządzenia dotyczącego badań profilaktycznych pracowników.
Wcześniej przy pracy powyżej 3 m wymieniano konsultacje neurologiczną, okulistyczną i otolaryngologiczną z oceną błędników. Obecnie załącznik określa jeden zakres badań dla pracy na wysokości, niezależnie od dawnego progu 3 m.
Nie oznacza to jednak, że wysokość i warunki wykonywania obowiązków przestały mieć znaczenie. Lekarz ocenia zdolność pracownika do pracy w warunkach opisanych w skierowaniu, a dokument powinien odzwierciedlać rzeczywiste zagrożenia na stanowisku.
Co istotne, orzeczenia lekarskie wydane przed wejściem w życie zmiany zachowują ważność przez okres, na jaki zostały wydane. Sama zmiana przepisów nie oznaczała więc automatycznego obowiązku ponownego badania wszystkich pracowników.
Jak wyglądają badania wysokościowe i na czym polegają?
Zakres badań określa załącznik nr 1, część V „Inne czynniki”, pozycja 5 „Praca na wysokości”, do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. dotyczącego badań profilaktycznych pracowników.
Badanie lekarskie koncentruje się na ocenie funkcji organizmu istotnych dla bezpiecznego wykonywania pracy na wysokości. Szczególną uwagę zwraca się na narząd równowagi, słuch oraz widzenie, ponieważ zaburzenia tych funkcji mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa pracownika.
Jakie badania obejmuje zakres określony w przepisach?
| Badany obszar | Co jest oceniane? |
|---|---|
| Narząd równowagi | Stan i działanie narządu równowagi |
| Słuch | Badanie akumetryczne |
| Ostrość widzenia | Zdolność prawidłowego widzenia |
| Rozpoznawanie barw | Zdolność rozróżniania kolorów |
| Widzenie przestrzenne | Ocena widzenia przestrzennego |
| Pole widzenia | Ocena pola widzenia, w zależności od wskazań również za pomocą perymetru |
| Poziom glukozy | Oznaczenie stężenia glukozy we krwi |
Wskazany zakres nie oznacza, że każda osoba musi przechodzić identyczny zestaw konsultacji specjalistycznych. Obowiązujące przepisy określają wymagany zakres oceny, natomiast przebieg badania uwzględnia indywidualny stan zdrowia pracownika i wskazania medyczne.
Warto również wyjaśnić kwestię badań psychologicznych. Testy psychologiczne nie zostały wymienione w pozycji 5 „Praca na wysokości” jako element standardowego zakresu badań. Przy pracach wymagających sprawności psychoruchowej (część V, poz. 4) załącznik przewiduje, w zależności od wskazań, testy sprawności psychoruchowej.
Badania wysokościowe nie są więc automatycznie równoznaczne z obowiązkiem wykonywania testów psychologicznych. Lekarz może jednak, w zależności od wskazań, poszerzyć badanie o konsultację psychologiczną (§ 2 ust. 2 rozporządzenia z 30 maja 1996 r.).
Skierowanie na badania wysokościowe - co powinien przygotować pracodawca?
Podstawą przeprowadzenia badań jest skierowanie wystawione przez pracodawcę. Wynika to z art. 229 § 4a Kodeksu pracy, który wskazuje, że badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadza się na podstawie skierowania.
Dokument powinien umożliwić lekarzowi ocenę rzeczywistych warunków pracy. Przy stanowiskach obejmujących pracę na wysokości szczególnie ważne jest wskazanie tego rodzaju obowiązków.
Przed wystawieniem skierowania sprawdź:
- Stanowisko pracy - czy jego nazwa i opis odpowiadają rzeczywistym obowiązkom pracownika.
- Rodzaj wykonywanych czynności - czy dokument wskazuje wykonywanie pracy na wysokości.
- Warunki pracy - czy opis odzwierciedla faktyczne warunki, w tym istotne informacje dotyczące wysokości wykonywania pracy.
- Czynniki występujące na stanowisku - czy uwzględniono właściwe czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.
- Rodzaj badania - czy pracownik został skierowany na odpowiednie badanie wstępne, okresowe lub kontrolne.
Tak przygotowane skierowanie na badania wysokościowe pomaga lekarzowi powiązać ocenę stanu zdrowia z konkretnymi wymaganiami stanowiska.
Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu.
Gdzie wykonać badania wysokościowe w Legnicy?
Jeżeli interesują Cię badania wysokościowe od ręki, warto sprawdzić zasady przyjmowania pacjentów w wybranej placówce, zamiast zakładać określony czas oczekiwania.
W DAJAX badania wysokościowe w Legnicy wykonywane są przy ul. Czarnieckiego 36, od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00-15:00, bez wcześniejszego umawiania terminów - obowiązuje system kolejkowy, a każdy zgłaszający się danego dnia zostaje przyjęty. Badania odbywają się podczas jednej wizyty, po której pracownik wychodzi z orzeczeniem dla pracodawcy; na miejscu dostępne są konsultacje laryngologiczne, neurologiczne i okulistyczne oraz wymagane badania diagnostyczne.
Na stronie placówki dostępny jest również wzór skierowania na badania lekarskie, który pracodawca może pobrać i przygotować przed wizytą pracownika.
Co ile lat należy powtarzać badania wysokościowe?
Częstotliwość badań okresowych dla pracowników wykonujących pracę na wysokości została określona w załączniku nr 1 (część V, poz. 5) do rozporządzenia z 30 maja 1996 r.
Przepisy uzależniają ją od wieku pracownika.
| Wiek pracownika | Częstotliwość badań okresowych |
|---|---|
| Do 25. roku życia | Co 3 lata |
| Od 25. do 50. roku życia | Co 2-3 lata |
| Powyżej 50. roku życia | Co 1-2 lata |
Są to przedziały wskazane w obowiązującym rozporządzeniu, a nie jeden uniwersalny termin dla wszystkich pracowników. Lekarz może wyznaczyć krótszy termin następnego badania, jeżeli uzna to za niezbędne (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).
Przy planowaniu kolejnego badania należy kierować się terminem ważności aktualnego orzeczenia. Pracodawca powinien kontrolować ten termin, ponieważ art. 229 § 4 Kodeksu pracy zabrania dopuszczania do pracy bez aktualnego orzeczenia potwierdzającego brak przeciwwskazań.
Trzeba również pamiętać o badaniach kontrolnych po niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającą dłużej niż 30 dni. Taki obowiązek wynika z art. 229 § 2 Kodeksu pracy i nie jest uzależniony od standardowej częstotliwości badań okresowych.
Oprócz właściwego orzeczenia znaczenie ma przygotowanie pracownika do bezpiecznego wykonywania obowiązków. DAJAX prowadzi także szkolenia eksperckie z prac na wysokości dla grup zorganizowanych.
Najczęstsze pytania
Co do zasady koszt badań wysokościowych pracownika ponosi pracodawca. Wynika to z art. 229 § 6 Kodeksu pracy, zgodnie z którym badania lekarskie przewidziane w tym artykule są przeprowadzane na koszt pracodawcy, z zastrzeżeniem § 61 dotyczącego badań wykonanych w ramach programu zdrowotnego. Jeżeli interesuje Cię cena badań wysokościowych, pamiętaj, że nie istnieje jedna kwota wynikająca z przywołanego przepisu. Koszt zależy od zakresu świadczeń i warunków ich realizacji.
Częstotliwość badań okresowych zależy od wieku pracownika. Do 25. roku życia badania przeprowadza się co 3 lata, od 25. do 50. roku życia co 2-3 lata, a powyżej 50. roku życia co 1-2 lata. Są to przedziały wynikające z załącznika nr 1 (część V, poz. 5) do rozporządzenia z 30 maja 1996 r. Wiążąca jest data następnego badania wpisana w orzeczeniu, bo lekarz może wyznaczyć termin krótszy niż w rozporządzeniu (§ 2 ust. 2).
Nie ma już odrębnej kategorii badań lekarskich dla pracy powyżej 3 m. Od 16 grudnia 2020 r. obowiązuje jedna pozycja „Praca na wysokości” w przepisach dotyczących badań profilaktycznych. Wcześniejszy podział na pracę do 3 m i powyżej 3 m został usunięty. Nie oznacza to jednak pomijania rzeczywistych warunków wykonywania pracy przy sporządzaniu skierowania i ocenie zdolności pracownika do pracy.
Badania psychologiczne nie są wymienione w pozycji 5 „Praca na wysokości” w części V załącznika nr 1 do rozporządzenia z 30 maja 1996 r. Zakres tej pozycji obejmuje m.in. ocenę równowagi, słuchu, wzroku i poziomu glukozy. Przy pracach wymagających sprawności psychoruchowej załącznik przewiduje, w zależności od wskazań, testy sprawności psychoruchowej. Lekarz może też w razie wskazań poszerzyć każde badanie o konsultację psychologiczną (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Nie należy zatem utożsamiać każdego badania wysokościowego z obowiązkowym testem psychologicznym.
Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, w warunkach opisanych w skierowaniu. Stanowi o tym art. 229 § 4 Kodeksu pracy. Samo wcześniejsze wykonywanie podobnych obowiązków nie zastępuje aktualnego orzeczenia. Przed dopuszczeniem pracownika do pracy trzeba zweryfikować dokument i warunki, których dotyczy.
