Spis treści
- Czym jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego i do czego służy?
- Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego - kiedy wymagana, a kiedy nie?
- Kiedy instrukcja nie jest wymagana?
- Kto odpowiada za instrukcję PPOŻ budynku?
- Kto może opracować instrukcję?
- Co musi zawierać instrukcja bezpieczeństwa pożarowego?
- Czy gotowy wzór instrukcji wystarczy?
- Gdzie przechowywać IBP i co ile lat ją aktualizować?
- Jak często trzeba aktualizować instrukcję?
- Jak wdrożyć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego w firmie?
- Najczęstsze pytania
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest obowiązkowa dla wielu budynków biurowych, produkcyjnych, magazynowych i innych obiektów, ale nie każda firma musi ją posiadać. Decydują przede wszystkim przeznaczenie obiektu, jego wielkość oraz występowanie stref zagrożenia wybuchem. Sprawdź, kiedy musisz zapewnić instrukcję, co powinna zawierać i jak często należy ją aktualizować.
Czym jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego i do czego służy?
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP) to dokument określający zasady ochrony przeciwpożarowej konkretnego obiektu. Opisuje występujące zagrożenia, wyposażenie przeciwpożarowe, sposób postępowania w razie pożaru, organizację ewakuacji oraz obowiązki osób korzystających z budynku.
W praktyce dokument ten bywa nazywany instrukcją PPOŻ. Nie należy jednak mylić go z krótkimi instrukcjami pożarowymi, wywieszanymi na ścianie obok gaśnicy lub przy wyjściu ewakuacyjnym. IBP ma znacznie szerszy zakres i uwzględnia rzeczywiste warunki użytkowania obiektu.
Dobrze przygotowana instrukcja pomaga ustalić, kto odpowiada za określone działania, gdzie znajdują się urządzenia przeciwpożarowe i jak należy zorganizować ewakuację. Jest również źródłem informacji dla ekip ratowniczych prowadzących działania w obiekcie.
Obowiązek zapewnienia i wdrożenia IBP określa § 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Dokument nie powinien być jedynie formalnością - jego treść musi odpowiadać rzeczywistym warunkom ochrony przeciwpożarowej.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego - kiedy wymagana, a kiedy nie?
Zgodnie z § 6 ust. 1 wskazanego rozporządzenia obowiązek zapewnienia i wdrożenia instrukcji dotyczy właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektów albo ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe, przeznaczonych do określonych funkcji.
Są to obiekty:
- Użyteczności publicznej - np. budynki biurowe, placówki usługowe i obiekty administracyjne.
- Zamieszkania zbiorowego - np. hotele i internaty.
- Produkcyjne - hale produkcyjne, zakłady przemysłowe.
- Magazynowe - magazyny i obiekty składowania towarów.
- Inwentarskie - budynki przeznaczone do utrzymywania zwierząt.
Nie oznacza to jednak, że każdy taki obiekt wymaga IBP. § 6 ust. 8 przewiduje wyjątki zależne od wielkości obiektu i występowania strefy zagrożenia wybuchem.
Kiedy instrukcja nie jest wymagana?
Instrukcji nie wymaga się dla wskazanych obiektów lub ich części, jeśli nie występuje w nich strefa zagrożenia wybuchem, a jednocześnie spełniony jest odpowiedni warunek dotyczący wielkości.
| Rodzaj obiektu | Warunek zwolnienia z obowiązku IBP |
|---|---|
| Budynek lub jego część stanowiąca odrębną strefę pożarową | Kubatura brutto nie przekracza 1000 m³ |
| Budynek inwentarski | Kubatura brutto nie przekracza 1500 m³ |
| Obiekt inny niż budynek | Powierzchnia strefy pożarowej nie przekracza 1000 m² |
W każdym przypadku warunkiem jest również brak strefy zagrożenia wybuchem.
Przykładowo niewielki lokal biurowy może korzystać ze zwolnienia, jeśli stanowi odrębną strefę pożarową, jego kubatura brutto nie przekracza 1000 m³ i nie występuje strefa zagrożenia wybuchem.
Przy ocenie obowiązku nie kieruj się wyłącznie powierzchnią zajmowanego lokalu ani liczbą zatrudnionych osób. Sprawdź parametry budynku, wydzielenie stref pożarowych i jego przeznaczenie.
Kto odpowiada za instrukcję PPOŻ budynku?
Obowiązek zapewnienia i wdrożenia IBP wynika z § 6 ust. 1 rozporządzenia i dotyczy właścicieli, zarządców lub użytkowników określonych obiektów.
Znaczenie ma również art. 4 ust. 1 i 1a ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Obowiązki z zakresu ochrony przeciwpożarowej ciążą na właścicielu budynku, obiektu budowlanego lub terenu (ust. 1). Odpowiedzialność za ich realizację przejmuje, w całości lub w części, stosownie do powierzonych obowiązków, zarządca albo użytkownik na podstawie umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie (ust. 1a). W przypadku braku takiej umowy odpowiada faktycznie władający obiektem.
Jeżeli wynajmujesz halę lub powierzchnię biurową, ustal więc, kto odpowiada za dokumentację przeciwpożarową oraz czy istniejąca instrukcja uwzględnia sposób korzystania z obiektu przez Twoją firmę.
Kto może opracować instrukcję?
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej stanowi, że czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje (art. 4 ust. 2). Opracowanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego powierz więc osobie, która je ma.
Art. 4 ust. 2-2b ustawy o ochronie przeciwpożarowej określa wymagania kwalifikacyjne dla osób wykonujących czynności w tej dziedzinie. W zależności od rodzaju wykonywanych czynności przepisy przewidują między innymi kwalifikacje inżyniera pożarnictwa, technika pożarnictwa lub inspektora ochrony przeciwpożarowej.
Przed zleceniem dokumentacji zweryfikuj zakres prac i kwalifikacje wykonawcy. Ważna jest również znajomość specyfiki obiektu, jego instalacji i procesów technologicznych.
Opracowanie i aktualizację IBP możesz zlecić firmie DAJAX w ramach obsługi PPOŻ. Współpraca rozpoczyna się od audytu obiektu, po którym przygotowywana jest dokumentacja i harmonogram dalszych działań.
Co musi zawierać instrukcja bezpieczeństwa pożarowego?
Zakres dokumentu określa § 6 ust. 1 rozporządzenia z 7 czerwca 2010 r. Instrukcja powinna przedstawiać rzeczywiste warunki ochrony przeciwpożarowej, a nie tylko ogólne zasady zachowania podczas pożaru.
Poniższa lista kontrolna obejmuje wymagane obszary dokumentacji.
Lista kontrolna zawartości IBP:
- Warunki ochrony przeciwpożarowej wynikające z przeznaczenia, sposobu użytkowania, procesu technologicznego, magazynowania i warunków technicznych obiektu, w tym zagrożenia wybuchem.
- Wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposoby ich przeglądów i konserwacji.
- Sposoby postępowania na wypadek pożaru lub innego zagrożenia.
- Zasady zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeśli takie prace są przewidywane.
- Warunki i organizacja ewakuacji oraz praktyczne sposoby jej sprawdzania.
- Sposoby zapoznawania użytkowników i pracowników z przepisami PPOŻ i treścią instrukcji.
- Zadania i obowiązki stałych użytkowników obiektu w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Plany obiektu i przyległego terenu z wymaganymi informacjami graficznymi.
- Wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.
Szczególnie istotne są plany graficzne. Powinny przedstawiać między innymi podział na strefy pożarowe, kierunki i wyjścia ewakuacyjne, rozmieszczenie gaśnic i urządzeń przeciwpożarowych, hydranty zewnętrzne, źródła wody i drogi pożarowe oraz pozostałe dane wymagane przepisem.
W budynkach handlowych, produkcyjnych i magazynowych, w których trzeba oznakować miejsce połączenia ściany oddzielenia przeciwpożarowego ze ścianą zewnętrzną i dachem (§ 4 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia, m.in. przy strefach pożarowych o powierzchni co najmniej 2000 m² każda), instrukcja powinna też zawierać rysunek z widokiem elewacji, jeżeli ściana oddzielenia nie przebiega w pionie od poziomu terenu do dachu (załącznik nr 1 do rozporządzenia).
Czy gotowy wzór instrukcji wystarczy?
Wzór instrukcji bezpieczeństwa pożarowego pobrany z internetu może pomóc w poznaniu struktury dokumentu, ale nie zastępuje opracowania uwzględniającego konkretny obiekt.
Układ dróg ewakuacyjnych, proces technologiczny, sposób magazynowania czy lokalizacja urządzeń przeciwpożarowych różnią się między budynkami. Dlatego gotowy szablon wymaga weryfikacji i dostosowania do rzeczywistych warunków.
W obiektach produkcyjnych, magazynowych i inwentarskich § 6 ust. 6 dopuszcza, aby IBP stanowiła część instrukcji technologiczno-ruchowej.
Gdzie przechowywać IBP i co ile lat ją aktualizować?
Zgodnie z § 6 ust. 9 instrukcja powinna znajdować się w miejscach dostępnych dla ekip ratowniczych. Przepis nie narzuca konkretnego rodzaju szafki ani jednego uniwersalnego miejsca przechowywania.
Szafka na instrukcję bezpieczeństwa pożarowego może być praktycznym rozwiązaniem organizacyjnym, szczególnie w większych obiektach. Nie jest jednak wymagana wprost przez przywołany przepis. Najważniejsza pozostaje dostępność dokumentacji dla ekip ratowniczych.
Jak często trzeba aktualizować instrukcję?
Zgodnie z § 6 ust. 7 instrukcja bezpieczeństwa pożarowego podlega aktualizacji co najmniej raz na 2 lata. Należy ją również zaktualizować po zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, które wpływają na warunki ochrony przeciwpożarowej.
Przykładowo zmiana rodzaju magazynowanych materiałów albo przebudowa części produkcyjnej może wymagać sprawdzenia, czy dotychczasowa dokumentacja nadal odpowiada rzeczywistości.
Nie należy więc traktować dwuletniego okresu jako możliwości odłożenia aktualizacji pomimo istotnych zmian w zakładzie.
Dodatkowo § 6 ust. 2 przewiduje, że dla określonych obiektów i terenów warunki ochrony przeciwpożarowej oraz plany przekazuje się właściwemu miejscowo komendantowi powiatowemu lub miejskiemu Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z ust. 5 przekazanie może nastąpić w formie elektronicznej.
Jak wdrożyć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego w firmie?
Samo przygotowanie dokumentu nie kończy działań związanych z IBP. § 6 ust. 1 wymaga jej zapewnienia i wdrożenia, a jednym z elementów instrukcji jest określenie sposobu zapoznawania użytkowników obiektu, w tym pracowników, z przepisami i jej treścią.
W praktyce warto uporządkować działania w kilku krokach:
- Sprawdź obowiązek posiadania IBP. Ustal przeznaczenie obiektu, jego kubaturę, podział na strefy pożarowe i to, czy w obiekcie występuje strefa zagrożenia wybuchem.
- Zweryfikuj istniejącą dokumentację. Sprawdź jej zgodność z aktualnym sposobem użytkowania budynku.
- Przygotuj lub zaktualizuj instrukcję. Uwzględnij rzeczywiste zagrożenia, wyposażenie, plany i organizację ewakuacji.
- Zapoznaj użytkowników z wymaganiami. Zastosuj sposób przewidziany w instrukcji, odpowiedni do charakteru obiektu.
- Zapewnij dostępność i kontroluj aktualność. Ustal miejsce przechowywania dokumentacji oraz sposób weryfikowania zmian wymagających aktualizacji.
Przy wdrażaniu zasad ewakuacji przydatne są także szkolenia PPOŻ i ewakuacyjne, podczas których pracownicy mogą zapoznać się z postępowaniem w sytuacjach zagrożenia.
Pamiętaj również, że obowiązek posiadania IBP nie jest tożsamy z obowiązkiem praktycznego sprawdzania ewakuacji. Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia właściciel lub zarządca obiektu przeznaczonego dla ponad 50 stałych użytkowników, niezakwalifikowanego do kategorii ZL IV, powinien przeprowadzać takie sprawdzenie co najmniej raz na 2 lata. W obiektach, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników (np. szkoły, przedszkola, internaty, domy studenckie), sprawdzenie przeprowadza się co najmniej raz na rok, nie później niż 3 miesiące od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników (§ 17 ust. 2). O terminie należy powiadomić właściwego komendanta powiatowego lub miejskiego PSP nie później niż tydzień przed jego przeprowadzeniem, zgodnie z § 17 ust. 4.
Najczęstsze pytania
Instrukcja jest wymagana dla obiektów wskazanych w § 6 ust. 1 rozporządzenia z 7 czerwca 2010 r., z uwzględnieniem wyjątków określonych w ust. 8. Obowiązek zależy przede wszystkim od przeznaczenia obiektu, jego wielkości oraz występowania stref zagrożenia wybuchem. Sama liczba zatrudnionych pracowników nie przesądza o konieczności posiadania IBP.
Instrukcja musi obejmować elementy wymienione w § 6 ust. 1 rozporządzenia, między innymi warunki ochrony przeciwpożarowej, wyposażenie w urządzenia i gaśnice, zasady postępowania podczas pożaru, organizację ewakuacji oraz obowiązki użytkowników. Wymagane są również plany obiektu i przyległego terenu z określonymi informacjami graficznymi oraz wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.
Instrukcja powinna znajdować się w miejscu dostępnym dla ekip ratowniczych, zgodnie z § 6 ust. 9 rozporządzenia. Jeżeli korzystasz z wynajmowanego obiektu, ustal u właściciela lub zarządcy, czy dokumentacja została opracowana i gdzie jest przechowywana. Rozporządzenie nie wymaga przechowywania IBP w szafce określonego rodzaju.
Przykładowe wzory instrukcji można znaleźć w materiałach dotyczących ochrony przeciwpożarowej, jednak gotowy szablon nie powinien być stosowany bez dostosowania. Dokument musi uwzględniać parametry konkretnego obiektu, rzeczywiste zagrożenia, wyposażenie przeciwpożarowe i organizację ewakuacji. Wzór może pomóc w ustaleniu struktury, ale nie zastępuje analizy warunków ochrony przeciwpożarowej.
Instrukcję należy aktualizować co najmniej raz na 2 lata, zgodnie z § 6 ust. 7 rozporządzenia z 7 czerwca 2010 r. Aktualizacja jest również wymagana po zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, które wpływają na warunki ochrony przeciwpożarowej. Dlatego istotne zmiany w zakładzie mogą wymagać wcześniejszego przeanalizowania dokumentacji.